Na czas pracy składa się nie tylko efektywny czas pracy, ale często różnego rodzaju przerwy. Są też przerwy, które wprawdzie prawo pracy przewiduje, ale których nie wliczasz do czasu pracy. Są w końcu przerwy, których Kodeks pracy nie przewiduje, ale których pracownicy udzielają sobie sami, np. przerwa "na dymka". Jak te wszystkie przerwy rozliczać?
PRZERWY WLICZANE DO CZASU PRACY Przerwa na posiłek i krótki odpoczynek Jeżeli dobowy wymiar czasu pracy danego pracownika wynosi co najmniej 6 godzin, ma on prawo do przerwy w pracy trwającej co najmniej 15 minut, zwyczajowo przeznaczonej na wypoczynek i spożycie posiłku. Prawo do tej przerwy powiązane jest z faktycznym czasem trwania pracy w ciągu jednej dniówki, a nie z obowiązującą pracownika dobową normą czasu pracy. Przykład Pracownik jest zatrudniony na pół etatu. W poniedziałek i wtorek pracuje po 8 godzin, a w środę – 4 godziny. W związku z tym pracownik ma prawo do 15-minutowej przerwy wliczanej do czasu pracy w poniedziałek i we wtorek. W środę zaś przerwa ta mu nie przysługuje. 15 minut wspomnianej przerwy na posiłek i krótki odpoczynek to minimalna długość tej przerwy. Oznacza to, że możesz tę przerwę wydłużyć – w drodze układu zbiorowego, w regulaminie pracy lub umowie o pracę. W tym trybie możesz także przyznać pracownikom dodatkowe przerwy, lecz muszą być one wliczane do czasu pracy. Przerwy związane z warunkami pracy Przerwy z tytułu pracy w warunkach szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia albo z tytułu pracy monotonnej służą skróceniu czasu pracy. W przypadku pracy w warunkach szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia skrócenie to może polegać na ustanowieniu przerw w pracy wliczanych do czasu pracy albo na obniżeniu normy dobowej lub tygodniowej. Natomiast w przypadku pracy monotonnej czas pracy można skrócić tylko przez wprowadzenie przerw wliczanych do czasu pracy. Wprowadzenie tych przerw powinno nastąpić w przewidzianym w Kodeksie pracy trybie właściwym dla ustalania systemów czasu pracy. Systemy te ustalasz w układzie zbiorowym pracy lub w regulaminie pracy albo w obwieszczeniu, jeżeli nie jesteś objęty układem zbiorowym pracy lub nie masz obowiązku ustalania regulaminu pracy (w Twojej firmie pracuje mniej niż 20 pracowników). Przerwy z tytułu pracy przy monitorze ekranowym Pracownikowi pracującemu przy obsłudze monitora ekranowego pracodawca musi zapewnić po każdej godzinie pracy co najmniej 5-minutową przerwę wliczaną do czasu pracy. Przerwa ta przysługuje jednak tylko tym pracownikom, którzy użytkują w czasie pracy monitor ekranowy co najmniej przez połowę dobowego wymiaru czasu pracy (czyli przez 4 godziny). Nie musisz zapewniać pracownikowi użytkującemu monitor ekranowy takiej przerwy, jeżeli zorganizujesz pracę w ten sposób, aby pracownik mógł przemiennie łączyć pracę przy monitorze ekranowym z pracą innego rodzaju, nieobciążającą narządu wzroku i wykonywaną w innej pozycji ciała niż pozycja, jaką wymusza praca przy monitorze. Dodatkowa przerwa dla niepełnosprawnego Osoba niepełnosprawna ma prawo do dodatkowej przerwy w pracy na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek. Czas takiej przerwy wynosi 15 minut, które wliczasz do czasu pracy. Czas takiej przerwy możesz oczywiście wydłużyć. Dla młodej mamy przerwa na karmienie piersią Przerwy na karmienie dziecka piersią uzależnione są od wymiaru zatrudnienia pracownicy oraz od liczby karmionych dzieci:
- aby mieć prawo do przerwy na karmienie, pracownica musi być zatrudniona w wymiarze co najmniej 4 godzin na dobę;
- jeżeli czas pracy pracownicy nie przekracza 6 godzin na dobę, przysługuje jej tylko jedna przerwa w ciągu dnia pracy – w wymiarze 30 minut, gdy karmi jedno dziecko, oraz 45 minut, jeśli karmi więcej niż jedno dziecko;
- pracownica zatrudniona w wymiarze czasu pracy przekraczającym 6 godzin dziennie ma prawo do dwóch przerw w pracy w wymiarze 30 albo 45 minut - w zależności od liczby karmionych dzieci (jedno albo więcej).
Pamiętaj! Jeżeli pracownicy przysługują dwie przerwy w ciągu dnia, na jej wniosek możesz połączyć je w jedną, odpowiednio 60 lub 90 minutową. W praktyce pracownica w okresie karmienia piersią zamiast przerw najczęściej korzysta z faktycznego skrócenia dnia pracy, przychodząc do pracy odpowiednio później lub kończąc ją wcześniej. Za przerwy obowiązkowe musisz zapłacić Wszystkie omówione wyżej przerwy nie tylko są wliczane do czasu pracy, lecz za czas ich trwania pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. Aby za czas jakiejś przerwy w pracy wynagrodzenie nie przysługiwało, musiałoby być ono wyraźnie wyłączone w powszechnie obowiązujących przepisach. W odniesieniu do żadnej z wymienionych przerw przepisy takiego wyłączenia nie przewidują. Ważne! Nieudzielenie lub nieprawidłowe udzielenie pracownikowi przysługujących mu przerw stanowi naruszenie przepisów o czasie pracy i jako takie jest wykroczeniem, za które pracodawca może być ukarany grzywną od 1000 do 30000 zł. PRZERWY NIEWLICZANE DO CZASU PRACY Przerwa lunchowa Przerwą niewliczaną do czasu pracy jest przerwa na spożycie posiłku lub załatwienie spraw osobistych, tzw. przerwa na lunch. Jedną taką przerwę w wymiarze nieprzekraczającym 60 minut możesz (ale nie musisz) wprowadzić w układzie zbiorowym pracy, w regulaminie pracy albo w umowie o pracę – jeżeli Twoja firma nie jest objęta układem lub nie ma obowiązku ustalenia regulaminu pracy. Za czas tej przerwy pracownikowi nie przysługuje żadne wynagrodzenie.
Jak traktować przerwę na papierosa? Palenie wyrobów tytoniowych w pomieszczeniach zakładów pracy poza pomieszczeniami wyodrębnionymi i odpowiednio przystosowanymi jest zabronione. A zatem pracownik aby zapalić papierosa, musi przerwać pracę i opuścić swoje stanowisko. W związku z tym pojawia się problem rozliczenia takiej przerwy. Tym bardziej, że przepisy prawa pracy nie wyróżniają tego rodzaju przerwy zarówno wśród przerw wliczanych do czasu pracy, jak i niewliczanych do niego. W praktyce mogą tu wystąpić różne sytuacje… Przerwa lub przerwy na papierosa pokrywają się z innymi przerwami… Przykładowo pracownik zatrudniony przy obsłudze monitora ekranowego korzysta z 5-minutowej przerwy po każdej godzinie pracy przy monitorze. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby przerwy te wykorzystywał na wypalenie papierosa i wówczas czas przeznaczony na to będzie wliczany do czasu pracy. Dodatkowo pracownik może np. wykorzystać na palenie tytoniu tzw. przerwę na lunch, która z kolei nie jest wliczana do czasu pracy. Pracownikowi przysługuje tylko jedna przerwa lub nie ma jej wcale… Możliwa jest sytuacja, gdy pracownik uprawniony jest tylko do jednej standardowej 15-minutowej przerwy albo w ogóle nie korzysta z prawa do przerwy, gdyż jego dobowy wymiar czasu pracy jest krótszy niż 6 godzin. W takich przypadkach pracownik, opuszczając za zgodą pracodawcy stanowisko pracy, by wypalić papierosa, korzysta faktycznie z dodatkowej przerwy w pracy. Przerwa ta musi być wliczona do czasu pracy, gdyż przerwy do niego niewliczane mogą wynikać tylko z ustawowego przepisu prawa pracy. Pracownik sam „udziela” sobie przerwy… Jeszcze inaczej przedstawia się sprawa w razie samowolnego skorzystania przez pracownika z przerwy na papierosa. W czasie pracy pracownik ma obowiązek pozostawać w dyspozycji pracodawcy. Dlatego też samowolne opuszczenie przez niego stanowiska pracy powoduje, że owo pozostawanie w dyspozycji pracodawcy zostaje przerwane. A to już może być podstawą zastosowania wobec pracownika odpowiedzialności porządkowej, wypowiedzenia mu umowy o pracę, a w szczególnie rażących sytuacjach – nawet rozwiązania umowy o pracę w trybie dyscyplinarnym. Podstawa prawna:
- art. 104 § 2, art. 128 § 1, art. 134, art. 139 § 1, art. 141, art. 145, art. 150 § 1, art. 187, art. 202 § 31, art. 281 pkt 5 kp,
- § 2 pkt 4, § 7 rozporządzenia MPiPS z 1 grudnia 1998 r. w sprawie bhp na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe (Dz.U. nr 148, poz. 973),
- art. 17 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2008 r., nr 14, poz. 92),
- art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy z 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (Dz.U. z 1996 r. nr 10, poz. 55 ze zm.).
|
Komentarze