Tak więc nie w każdym przypadku stres będzie przyczyną zewnętrzną stanowiącą jedną z przesłanek uznania zdarzenia za wypadek przy pracy. Wydaje się, że każdy przypadek wymaga odrębnego rozpatrzenia i zgodnie z cytowanymi uchwałami SN należy przede wszystkim ustalić, czy taka przyczyna zewnętrzna istniała przy istnieniu przyczyny wewnętrznej, jak też jaki to był stres - czy normalny wiążący się z pracą czy też wyjątkowo nadmierny, przekraczający normy. Dodatkowo przypominam, że dla uznania danego zdarzenia za wypadek musi wystąpić nagłość tego zdarzenia. Zazwyczaj stres, jako przyczyna zewnętrzna nie ma cech nagłości. Nawet jeżeli nastąpiło nagłe zdenerwowanie pracownika w związku z podjętymi decyzjami dotyczącymi jego pracy i na skutek niego wystąpił np. zawał to nie każda przyczyna stanu emocjonalnego pracownika będzie uznana za przyczynę zewnętrzna powodująca schorzenie (nie będzie tym np. powiadomienie pracownika o wypowiedzeniu umowy lub przeniesienie do innej pracy). Tak więc nie wykluczając całkowicie stresu jako przyczyny zewnętrznej, każdorazowo należy dokładnie rozpatrywać konkretny przypadek biorąc pod uwagę cytowane orzecznictwa.
Przyczyna zewnętrzna
Kolejnym elementem składowym wypadku przy pracy jest zewnętrzność przyczyny. W wielkim uproszczeniu można stwierdzić, iż o przyczynie zewnętrznej wypadku można mówić tylko wtedy, gdy przyczyna ta znajdowała się poza organizmem pracownika. Za przyczynę zewnętrzną można, więc uznać wszelkiego rodzaju urazy mechaniczne, urazy termiczne, działanie osób trzecich [_17_]. Takie rozumienie zewnętrzności przyczyny pozwala na zwolnienie pracodawcy od odpowiedzialności odszkodowawczej za samoistne schorzenia pracownika. Orzecznictwo sądowe, które notabene jest w tej materii szczególnie bogate doprowadziło jednak do dużej elastyczności tego elementu. W praktyce wszelakiego rodzaju schorzenia wewnętrzne mogą zostać także uznane za wypadek przy pracy, jeżeli nastąpi element sprawczy o charakterze zewnętrznym i stymulującym, który pogłębi istniejący stan chorobowy. Zewnętrzną przyczyną sprawczą wypadku przy pracy może być każdy czynnik pochodzący spoza organizmu poszkodowanego, zdolny — w istniejących warunkach — wywołać szkodliwe skutki, w tym także pogorszyć stan zdrowia pracownika dotkniętego już schorzeniem samoistnym [_18_].
Dla lepszej wizualizacji omawianego pojęcia zasadnym będzie przytoczenie kilku orzeczeń sądowych. I tak, np. zdaniem Sądu Apelacyjnego w Katowicach, ubezpieczona zajmowała stanowisko głównej księgowej i trudno za przyczynę zewnętrzną (...) uznać jej zdenerwowanie spowodowane rozmową telefoniczną z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. Stanowisko głównej księgowej jest bowiem stanowiskiem kierowniczym, samodzielnym i pracownik zajmujący takie stanowisko musi się liczyć z tym, że wykonywanie normalnych obowiązków nie zawsze przebiega bez konfliktów oraz że z wykonywaniem tych obowiązków łączy się z reguły konieczność doznania mniejszych lub większych stresów psychicznych.
Kontakt głównej księgowej z pracownikiem ZUS jest rzeczą zupełnie normalną, mającą niewątpliwie miejsce niejednokrotnie, dotyczy sytuacji, z którymi główna księgowa styka się na co dzień, i trudno taki kontakt nawet przy zaistnieniu kontrowersji co do opatrywanego problemu uznać za nadzwyczajną sytuację, która miała wpływ na stan zdrowia ubezpieczonej [_19_].
W innym orzeczeniu zajęto stanowisko, że w sytuacji, gdy podczas pracy pracownika cierpiącego na chorobę niedokrwienną serca wystąpiły dwa zdarzenia o charakterze przyczyny zewnętrznej, tj. stres psychiczny i wysiłek fizyczny, które ocenione osobno nie mogłyby stanowić przyczyny zewnętrznej wypadku przy pracy — zawału serca, wymaga oceny związek zachodzący między tymi zdarzeniami w takim sensie, czy stres psychiczny, który spowodował skurcz mięśni wieńcowych i niedokrwienie mięśnia serca, nie przyczynił się do powstania zawału wtedy, gdy pod wpływem wysiłku fizycznego może pogłębić się niedokrwienie mięśnia serca, a w jego wyniku nastąpił zawał [_20_].
W kolejnym orzeczeniu stwierdzono, że związek pomiędzy nagłą i zewnętrzną przyczyną wypadku a pracą polega na miejscowym i czasowym bądź funkcjonalnym powiązaniu przyczyny doznanego uszczerbku na zdrowiu albo śmierci pracownika z wykonywaniem czynności zmierzających do realizacji zadań pracodawcy, do których pracownik zobowiązał się w umowie o pracę lub będących przedmiotem polecenia przełożonych albo nawet podjętych samorzutnie w interesie pracodawcy [_21_].
W jeszcze innym orzeczeniu Sąd Najwyższy zajął stanowisko, iż nadmierny wysiłek podczas pracy, który z największym prawdopodobieństwem, wespół z samoistnym nadciśnieniem tętniczym wywołał u pracownika udar mózgu, stanowi przyczynę zewnętrzną wypadku [_22_].
Nie sposób przedstawić wszystkich orzeczeń sądowych poświęconych przyczynie zewnętrznej wypadku przy pracy, jednakże przedstawione powyżej orzecznictwo prowadzi do wniosku, że za przyczynę zewnętrzną może być uznany każdy czynnik, który doprowadził do zaistnienia wypadku przy pracy, a także pogorszyło istniejący ewentualnie stan chorobowy pracownika pod warunkiem, że czynnik ten miał charakter nadmierny i wykraczał poza standardowe normy przyjęte dla określonego stanowiska pracy. Pojęcie „nadmiernego wysiłku" nie jest pojęciem abstrakcyjnym, które odnosi się do jakiegoś bliżej niesprecyzowanego stopnia odporności fizycznej i psychicznej organizmu człowieka, lecz jest odnoszone do możliwości psychicznych i fizycznych danego pracownika [_23_]. Ponadto, nadmierny wysiłek musi wynikać z niezwykłości oddziaływania czynnika zewnętrznego i musi zakłócać proces pracy [_24_].
Komentarze