Szczególna ochrona pracy kobiet zatrudnionych na umowę o pracę
Których prac nie może wykonywać każda kobieta oraz kobieta w ciąży i w okresie karmienia?
Przepisem stosowanym w odniesieniu do wszystkich kobiet jest zakaz zatrudniania ich przy pracach szczególnie uciążliwych i szkodliwych dla ich zdrowia. Do najważniejszych prac wzbronionych kobietom należą.:
prace związane z wysiłkiem fizycznym i transportem ciężarów (np. jeśli wydatek energetyczny netto na zmianę roboczą przekracza 1200 kcal, praca związana jest z podnoszeniem ciężarów powyżej 12kg). Jeśli kobieta jest w ciąży lub w okresie karmienia obowiązują dalsze zaostrzenia: wydatek energetyczny netto na zmianę roboczą nie może przekraczać 696 kcal, praca nie może być związana z podnoszeniem ciężarów powyżej 3kg, wzbroniona jest praca w pozycji wymuszonej oraz prace w pozycji stojącej łącznie ponad 3 godziny w czasie zmiany roboczej,
prace pod ziemią we wszystkich kopalniach (z wyjątkiem pracy na stanowiskach kierowniczych, nie wymagającej stałego przebywania pod ziemią i wykonywania pracy fizycznej, w służbie zdrowia). Jeżeli kobieta jest w ciąży - praca na wysokości, prace w wykopach oraz w zbiornikach otwartych,
prace w hałasie i drganiach.
Ponadto jeśli kobieta jest w ciąży lub w okresie karmienia wzbronione jest także wykonywanie przez nią innych prac:
prac w mikroklimacie zimnym, gorącym i zmiennym (prace w środowisku, w którym występują nagłe zmiany temperatury powietrza w zakresie przekraczającym 15 Celsjusza),
prac nurków oraz wszystkie prace w warunkach podwyższonego lub obniżonego ciśnienia,
prac w kontakcie ze szkodliwymi czynnikami biologicznymi,
prac w narażeniu na działanie szkodliwych substancji chemicznych,
prac grożących ciężkimi urazami fizycznymi i psychicznymi (np. gaszenie pożarów, udział w akcjach ratownictwa chemicznego, usuwanie skutków awarii, prace z materiałami wybuchowymi),
jeżeli kobieta jest w ciąży - prac narażających na działanie pól elektromagnetycznych, promieniowania jonizującego i nadfioletowego oraz prac przy monitorach ekranowych. Jeżeli kobieta jest w czasie karmienia - prac przy otwartych źródłach promieniowania jonizującego.
Jaka dodatkowa ochrona przysługuje kobietom w ciąży?
Jeśli kobieta w ciąży nie wykonuje pracy wzbronionej, ale ze względu na stan ciąży lekarz zalecił zaprzestanie dotychczasowego zajęcia, pracodawca jest zobowiązany przenieść ją do innej pracy. Jeżeli wiąże się to z obniżeniem wynagrodzenia, przysługuje jej dodatek wyrównawczy (w wysokości uzupełniającej jej wynagrodzenie do poziomu jaki uzyskiwałaby wykonując pracę na dotychczasowym stanowisku),
Ponadto kobiety w ciąży nie wolno zatrudniać w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej,
Na delegację poza stałe miejsce pracy można ją wysłać tylko za jej zgodą,
Jeśli nie jest to możliwe poza godzinami pracy, pracodawca musi zwolnić kobietę na przeprowadzenie zleconych przez lekarza badań w związku z ciążą. Za ten czas pracownica zachowuje prawo do wynagrodzenia,
Nie można wypowiedzieć i rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży (chyba że pracodawca ogłosił upadłość albo likwidację). Rozwiązanie bez wypowiedzenia jest jednak możliwe, jeśli nastąpiło z winy kobiety, a ponadto zgodzi się na to reprezentująca ją zakładowa organizacja związkowa. Ograniczenia co do rozwiązania umowy o pracę nie stosuje się przy umowach na okres próbny nie przekraczający jednego miesiąca. Taką uiowę można wypowiedzieć i rozwiązać. Jeśli zawarto z pracownicą umowę na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy, albo na okres próbny dłuższy niż jeden miesiąc i umowa taka zostałaby rozwiązana po upływie trzeciego miesiąca ciąży - umowa taka ulega z mocy prawa przedłużeniu do dnia porodu.
Przykład. Z panią Marią D. pracodawca zawarł umowę pracy na 6 miesięcy od 1 lutego. Na początku marca Maria D. zaszła w ciążę. Koniec umowy przypada na koniec lipca ale w związku z tym, że będzie to już po trzecim miesiącu ciąży, umowa zostanie przedłużona do dnia porodu,
W okresie ciąży nie można także kobiecie wypowiedzieć dotychczasowych warunków pracy (np. obniżyć wynagrodzenia). Jeśli jednak pracodawca dokonuje takiego wypowiedzenia z przyczyn dotyczących pracodawcy (np. z przyczyn ekonomicznych) to kobiecie przysługuje dodatek wyrównawczy.
Co się dzieje po urodzeniu dziecka?
Jeśli poród nastąpił co najmniej w piątym miesiącu życia dziecka, przysługuje pracownicy urlop macierzyński. Jeśli natomiast wcześniej, uważa się to za poronienie i traktuje jako chorobę. Przy pierwszym porodzie przysługuje obecnie wymiar urlopu - 16 tygodni. Przy każdym następnym- 18 tygodni. Jeśli na świat przyjdzie przy jednym porodzie więcej niż jedno dziecko - przysługuje 26 tygodni. Co najmniej 2 tygodnie takiego urlopu mogą przypadać przed przewidywaną datą porodu, przy czym po porodzie zostanie do wykorzystania pozostała część urlopu.
W zasadzie urlopu macierzyńskiego udziela się w całości, ale jeśli dziecko wymaga opieki szpitalnej, kobieta która wykorzystała po porodzie 8 tygodni urlopu, pozostałą jego część może wykorzystać później, po wyjściu dziecka ze szpitala.
Za czas urlopu macierzyńskiego i urlopu na zasadach macierzyńskiego przysługuje zasiłek w wysokości 100% wynagrodzenia.
W okresie urlopu macierzyńskiego obowiązują takie same ograniczenia rozwiązywania umowy o pracę jak i wypowiadania warunków pracy jak w okresie ciąży (patrz wyżej).
Co to jest urlop wychowawczy i kiedy przysługuje?
Urlop wychowawczy jest bezpłatnym urlopem, udzielanym na wniosek pracownicy, w celu sprawowania opieki nad małym dzieckiem do lat 4. Przysługuje on z mocy prawa, dlatego jeśli kobieta wystąpi z takim wnioskiem (min. 2 tygodnie przed planowanym rozpoczęciem), pracodawca nie może jej odmówić. Aby otrzymać urlop wychowawczy trzeba przepracować minimum 6 miesięcy (do tego okresu wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia),
Maksymalny wymiar takiego urlopu to 3 lata ale jednocześnie nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 4 lat. Urlop wychowawczy można rozłożyć na raty (maks. na 4 części). Pracodawca może odwołać z niego kobietę, jednak może to zrobić tylko, gdy poweźmie wiadomość o zaprzestaniu sprawowania przez pracownicę osobistej opieki nad dzieckiem albo w przypadku, gdy stwierdzi, że z urlopu wychowawczego korzystają w tym samym czasie oboje rodzice lub opiekunowie dziecka. W takiej sytuacji pracodawca wzywa pracownicę do stawienia się do pracy w terminie przez siebie wskazanym, nie wcześniej niż z upływem 30 dni od dnia powzięcia o tym wiadomości i 3 dni od dnia wezwania.
Kobieta może żądać zmniejszenia wymiaru czasu pracy do 1/2 etatu na czas w którym mogłaby korzystać z urlopu wychowawczego.
Jeśli urlop trwa więcej niż 3 miesiące a dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 25% przeciętnego wynagrodzenia za ubiegły rok (wyłączając dochody uzyskiwane przez pracownicę przed uzyskaniem prawa do zasiłku wychowawczego), kobiecie przysługuje zasiłek wychowawczy aż do ukończenia urlopu, nie dłużej jednak niż 24 miesiące. Gdy kobieta sprawuje opiekę nad więcej niz jednym dzieckiem albo samotnie wychowuje dziecko - nie dłużej niż 36 miesięcy.
W czasie urlopu wychowawczego zachowuje ona dla siebie i swojej rodziny prawo do świadczeń społecznej służby zdrowia, a także korzysta ze świadczeń zakładowego funduszu socjalnego. Okres urlopu wychowawczego traktuje się jak okres zatrudnienia u pracodawcy, u którego kobieta pracowała przed pójściem na urlop.
Po złożeniu przez pracownicę wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego pracodawca nie może złożyć oświadczenia o wypowiedzeniu umowy o pracę ani też nie może nastąpić rozwiązanie umowy o pracę na podstawie wcześniej złożonego oświadczenia, jeżeli termin rozpoczęcia urlopu wychowawczego przypadłby w czasie trwania stosunku pracy.
Po zakończeniu urlopu wychowawczego pracodawca zobowiązany jest zatrudnić pracownicę na stanowisku równorzędnym lub na innym (zgodnym z jej kwalifikacjami), ale nie za niższym wynagrodzeniem.
Pamiętaj, że:
Jeśli dziecko urodzi się martwe lub umrze w ciągu pierwszych ośmiu tygodni po porodzie, kobiecie przysługuje tylko 8 tygodni urlopu macierzyńskiego. Ale jeżeli kobieta urodziła więcej niż jedno dziecko, zostanie jej urlop w wymiarze stosownym do liczby dzieci, np. gdy jedno z bliźniaków urodzi się martwe a drugie przeżyje, kobiecie będzie przysługiwać 16 tygodni.
Jeśli matka rezygnuje z wychowywania dziecka i oddaje je np. do adopcji, za okres po oddaniu dziecka traci urlop macierzyński. Ale urlop ten po porodzie i tak nie może być krótszy niż 8 tygodni,
Również kobieta, która przyjęła małe dziecko na wychowanie ma prawo do urlopu. Nie jest to urlop macierzyński, ale urlop na zasadach macierzyńskiego, który różni się przede wszystkim czasem trwania. Jeśli dziecko jest w wieku do jednego roku, kobiecie przysługuje 8 tygodni urlopu na zasadach urlopu macierzyńskiego. Pracownica która przyjęła dziecko na wychowanie i wystąpiła do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka, ma prawo do 16 tygodni urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 12 miesięcy życia,
Pracodawca zobowiązany jest udzielić przerwy na karmienie jeśli dziecko karmione jest piersią. Jeżeli natomiast karmione są "sztucznie", przerwy nie przysługują. Tak więc karmiąca pracownica ma prawo do dwóch półgodzinnych przerw, które wlicza się do czasu pracy. Jeśli kobieta karmi więcej niż jedno dziecko (np. ma bliźniaki, trojaczki etc.), przerwy te wydłużają się do 45 minut. Jeżeli natomiast ze względu na daleki dojazd udzielanie dwóch przerw byłoby bezcelowe - na wniosek kobiety pracodawca udziela jej jednej, łącznej przerwy. Jeżeli czas pracy jest krótszy niż 4 godziny dziennie, przerwy nie przysługują, a jeśli nie przekracza 6 godzin dziennie - przysługuje tylko jedna przerwa.
Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974r. kodeks pracy (Dz. U. 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze zmianami),
Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wykazu prac wzbronionych kobietom (Dz. U. 1996 r., Nr 114, poz. 545 ze zmianami).
|
Komentarze