VORTAL BHP
Aktualnie jest 945 Linki i 255 kategori(e) w naszej bazie
WARTE ODWIEDZENIA
 Co nowego Pierwsza 10 Zarekomenduj nas Nowe konto "" Zaloguj 22 sierpnia 2014
Kontakt z nami


Na stronie obecnie przebywa....

Obecnie jest 21 gości i 0 użytkowników online.

Możesz zalogować się lub zarejestrować nowe konto.

Menu główne


Wpisz słowo i szukaj w serwisie



DODAJ STRONĘ DO NASZEGO KATALOGU


BHP TESTY

BHP TESTY BHP TESTY

Google

Przeszukuj WWW
Szukaj z www.bhp.org.pl

Wypadki: Uraz jako element definicji wypadku przy pracy Autor : God
Wypadki -przykłady

Uwagi wstępne


Zgodnie z art. 3 ust. 1 Wypadkowej za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą. Uraz jest określany jako uszkodzenie tkanek ciała lub narządów człowieka wskutek działania czynnika zewnętrznego (art. 2 pkt 13 WypadkiU). Śmierć jest pojęciem niezdefiniowanym w WypadkiU, należy więc w tym zakresie odwołać się do przyjętego jej określenia jako trwałego i nieodwracalnego ustania funkcji pnia mózgu2.



Ustawa z 30.10.2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych1 wprowadziła do definicji wypadku przy pracy nowe pojęcia: „uraz” i „śmierć”.


Przedmiotem opracowania będzie wyjaśnienie ustawowych elementów składających się na pojęcie urazu. Rozważenia także wymaga, czy wprowadzenie nowego elementu do definicji wypadku przy pracy było uzasadnione.


Uwagi wstępne


Zgodnie z art. 3 ust. 1 Wypadkowej za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą. Uraz jest określany jako uszkodzenie tkanek ciała lub narządów człowieka wskutek działania czynnika zewnętrznego (art. 2 pkt 13 WypadkiU). Śmierć jest pojęciem niezdefiniowanym w WypadkiU, należy więc w tym zakresie odwołać się do przyjętego jej określenia jako trwałego i nieodwracalnego ustania funkcji pnia mózgu2.


W poprzednich regulacjach definicje wypadków przy pracy nie zawierały elementu szkody (w sensie powstania urazu lub nastąpienia śmierci), która byłaby jednym z kryteriów uznania danego zdarzenia za wypadek przy pracy. Jednakże wprowadzenie tego pojęcia nie jest przypadkowe. Na gruncie poprzednich regulacji toczyła się dyskusja i wyrażane były wątpliwości, czy kwalifikacja zdarzenia jako wypadku przy pracy jest zdeterminowana wystąpieniem uszczerbku na zdrowiu. Obecna regulacja rozwiewa wątpliwości w tym zakresie. Ustawodawca określił bowiem expressis verbis postacie szkody na osobie rodzące skutki prawne na gruncie WypadkiU.


Pojęcie urazu występuje nie tylko w ubezpieczeniu wypadkowym. Ustalenie urazu podlega przede wszystkim ocenie lekarskiej. Z tego względu jest to pojęcie najbardziej znane w medycynie sądowej, w której uraz określa się jako działanie czynników szkodliwych o różnym charakterze, jak czynnik mechaniczny, chemiczny (np. zatrucie), wysoka lub niska temperatura, energia elektryczna3. Urazem jest także doznanie uszkodzenia ciała, np. uraz czaszki, uraz zadany narzędziem tępym, uszkodzenie urazowe głowy4. Można zauważyć, iż uraz jest określany jako przyczyna uszkodzenia ciała, czyli czynnik o charakterze zewnętrznym, oraz jako rodzaj uszkodzenia ciała. Oba te elementy występują w definicji urazu na gruncie WypadkiU. Literalna wykładnia pojęcia wypadku przy pracy określonego w art. 3 ust. 1 WypadkiU prowadzi do wniosku, iż uraz lub śmierć są spowodowane wystąpieniem nagłego zdarzenia, które zostało wywołane przyczyną zewnętrzną. Zatem należy przyjąć, że w definicji wypadku przy pracy uraz występuje w znaczeniu skutku nagłego zdarzenia, a nie np. jako przyczyna uszkodzenia ciała lub jego rodzaj.


Ujęcie szkody na osobie w definicji urazu


Ustawodawca, wprowadzając do definicji wypadku przy pracy określenie „uraz lub śmierć”, zaakcentował, iż WypadkiU obejmuje tylko zdarzenia powodujące szkodę na osobie, a świadczenia w niej przewidziane służą jej pokryciu. To twierdzenie jest uzasadnione, gdy uwzględni się, iż regulacja dotycząca odszkodowania za utratę lub uszkodzenie rzeczy pracownika wskutek wypadku przy pracy została przeniesiona do Kodeksu pracy. W związku z tym dochodzenie roszczeń z tytułu szkód w mieniu jest możliwe na podstawie art. 237.


Wypada zwrócić uwagę, że szkoda oraz jej rodzaje, czyli szkoda na osobie i szkoda w mieniu, są pojęciami interdyscyplinarnymi. Określenie szkody na osobie jest najbardziej ukształtowane przez doktrynę i judykaturę z dziedziny prawa cywilnego. W ujęciu tej gałęzi prawa szkodą jest każdy uszczerbek, jakiego doznaje poszkodowany we wszystkich rodzajach dóbr chronionych przez prawo. Obejmuje ona więc uszczerbek majątkowy i niemajątkowy - ten drugi także nazywany jest krzywdą5. Szkodą na osobie jest uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia, śmierć czy naruszenie innych dóbr osobistych, zarówno w wymiarze majątkowym, jak i niemajątkowym. Uszkodzenie ciała określa się jako „naruszenie integralności cielesnej (fizycznej) pozostawiające wyraźne ślady zarówno o charakterze zewnętrznym (np. pozbawienie kończyny), jak i uszkodzenie narządów wewnętrznych”6. W prawie karnym obok uszkodzeń ciała rozróżnia się także obrażenia ciała, których przykładem mogą być: otarcia naskórka, sińce, stłuczenia, rany. W przypadku wystąpienia obrażenia ciała o niewielkim stopniu, które nie powodują żadnych zakłóceń w czynności narządu ani organizmu, uważa się, że nie powinny być one kwalifikowane jako uszkodzenia ciała w ścisłym tego słowa znaczeniu7. Na gruncie prawa karnego wymienione zmiany w stanie zdrowia nie są określane jako uszkodzenia ciała, bowiem nie powodują naruszenia czynności konkretnego narządu, a więc zaburzeń w jego funkcjonowaniu. Takie obrażenia uznawane są za ślady naruszenia nietykalności cielesnej8 (art. 217 KK). Z punktu widzenia sądowo-lekarskiego uszkodzeniem ciała jest naruszenie anatomicznej ciągłości tkanek lub narządów, wywołujące zakłócenie ich czynności lub czynności całego organizmu9. Oznacza to, że za uszkodzenia ciała są uznawane takie zmiany, które spowodują zaburzenia w funkcjonowaniu dotkniętego nimi narządu czy organizmu. W ujęciu medycznym podaje się także szerszą definicję uszkodzenia ciała, którym jest każda zmiana w tkance bądź narządzie człowieka10. Jest więc ona zbliżona do ujęcia w prawie cywilnym, gdzie takie uszkodzenia nie muszą być związane z zaburzeniami funkcjonowania narządu bądź organizmu.


Innym rodzajem szkody na osobie jest rozstrój zdrowia, który w prawie cywilnym i karnym jest określany tak samo. Jest to zakłócenie czynności fizjologicznych organizmu bez naruszenia ciągłości tkanek, czyli bez widocznego uszkodzenia, zarówno w sferze fizycznej, jak i psychicznej (np. zatrucie pokarmowe, zaburzenia w oddychaniu, szok, gorączka, ból, zaburzenia snu)11.


W literaturze został wyrażony pogląd, iż uraz i śmierć są szkodą na osobie na gruncie WypadkiU12. Odwołując się do podziału szkody na osobie w prawie cywilnym i w prawie karnym, można zauważyć, iż uraz obejmuje tylko jedną jej postać, czyli uszkodzenie ciała. Wobec tego, czy oznacza to, że WypadkiU nie uwzględnia innego rodzaju szkody na osobie, jakim jest rozstrój zdrowia? Konsekwencją byłoby nieuznawanie za wypadek przy pracy zdarzeń, które wywołały tylko rozstrój zdrowia13. Takie rozumienie urazu prowadziłoby do wniosku, iż zamiarem ustawodawcy było nie tylko określenie postaci szkód na osobie w definicji wypadku przy pracy, ale także znaczne zawężenie rodzajów tych szkód przez określenie, iż mogą nimi być jedynie uszkodzenia tkanek ciała lub narządów człowieka albo śmierć. Może to wiązać się z nieuwzględnieniem rozstroju zdrowia jako samodzielnego następstwa wypadku. Oznacza to, że dopiero „uraz cielesny” mógłby być źródłem innych zmian w organizmie, np. psychicznych, czy pozostałych zaburzeń dotyczących funkcjonowania organizmu określanych jako rozstrój zdrowia. W literaturze został wyrażony pogląd, iż WypadkiU zawiera pojęcie „urazu cielesnego”14, a więc urazem są zmiany anatomiczne.


W literaturze uraz określono jako skutek organiczny, uszczerbek na zdrowiu jako skutek socjalny, a śmierć może spowodować oba ich rodzaje15. Wydaje się, iż przez „skutek organiczny” należy rozumieć szkody doznane przez organizm człowieka. Natomiast o „skutku socjalnym” można mówić wówczas, gdy uraz spowoduje ograniczenie zdolności do pracy, czego następstwem będzie pogorszenie sytuacji materialnej ubezpieczonego oraz jego rodziny. Ustalenie stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, niezdolności do pracy bądź stwierdzenie zgonu będzie podstawą do przyznania świadczeń, które mogą pokryć doznany uszczerbek majątkowy związany z zaspokajaniem potrzeb bytowych zarówno ubezpieczonego, jak i członków rodziny w razie jego śmierci.


1. Lekkie uszkodzenia ciała


Posiłkując się rozumieniem uszkodzenia ciała z innych gałęzi prawa, przy ustalaniu urazu można spotkać się jeszcze z inną kwestią, która może budzić wątpliwości. Mianowicie, czy można takie zmiany, jak sińce, niewielkie otarcia naskórka, obrzęki, kwalifikować jako uszkodzenie ciała16 w rozumieniu legalnej definicji urazu, gdy ich wystąpienie nie spowoduje naruszenia czynności jakiegoś narządu. Konsekwencją przyjęcia stanowiska, iż urazem mogą być zmiany anatomiczne, które także nie wywołują zaburzeń czynnościowych (np. w wyniku upadku w miejscu pracy u pracownika pojawiły się sińce, niewielkie otarcia naskórka), byłoby to, iż nawet przy wystąpieniu niewielkich uszkodzeń ciała należałoby wszczynać postępowanie w sprawie ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku. Artykuł 234 KP nakłada na pracodawcę obowiązek ustalenia w przewidzianym trybie okoliczności i przyczyny wypadku. Pracodawca nie ma formalnej możliwości odmówienia powołania zespołu powypadkowego, który określa okoliczności i przyczyny wypadku przy pracy. Zważyć należy, iż świadczenia z WypadkiU są przyznawane w razie istotnych naruszeń sprawności organizmu, np. stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu czy niezdolności do pracy. W związku z tym dostęp do świadczeń wypadkowych jest ograniczony. Tak więc ubezpieczenie wypadkowe jest instytucją ochrony pracownika przed ryzykiem, jakim jest wypadek przy pracy. Jej celem jest zabezpieczenie środków materialnych w sytuacjach, kiedy doznany uraz spowoduje naruszenie sprawności organizmu, co wywoła niezdolność do wykonywania pracy. Z takich względów zakres pojęcia urazu powinien obejmować tylko uszkodzenia ciała, które zakłócają także funkcjonowanie narządu, organizmu i wpływają na zdolność do pracy. Dlatego też przy określaniu uszkodzenia ciała należałoby brać pod uwagę najpierw te zmiany anatomiczne, które wywołały także naruszenie sprawności organizmu. Stwierdzenie naruszenia sprawności organizmu jest jedną z okoliczności warunkujących nabycie przez ubezpieczonego wszystkich świadczeń wypadkowych, z wyjątkiem odszkodowania za utratę lub uszkodzenie rzeczy pracownika, o którym mowa w art. 237z tytułu naruszonej sprawności organizmu. Tak więc zwykle nie będzie on zainteresowany rozpoczęciem tej procedury, jeżeli jej konsekwencją nie stanie się przyznanie świadczeń, a to może nastąpić ze względu na brak spełnienia przesłanek. Na uwagę zasługuje także to, iż uwzględnianie dopiero zmian anatomicznych, które powodują naruszenie sprawności organizmu, mogłoby stanowić także tamę dla nieuzasadnionego wszczynania postępowania powypadkowego, kiedy doznane uszkodzenia ciała są niewielkie, bo nie powodują naruszenia sprawności organizmu.


2. Konstrukcja pojęcia urazu


W ustawowym sformułowaniu definicji urazu występuje spójnik „lub”. Odwołując się do reguł logiki, można zauważyć, iż pojęcie urazu jest zbudowane ze spójnika alternatywy „lub” i dwóch zdań: „urazem jest uszkodzenie tkanek ciała” i „urazem jest uszkodzenie narządów człowieka17. Na gruncie wykładni językowej definicji urazu nie da się ocenić, czy spójnik „lub” spełnia funkcję spójnika alternatywy, czy alternatywy rozłącznej. Moim zdaniem, aby to rozstrzygnąć, należy sprecyzować pojęcia składające się na definicję urazu. Uszkodzenie w odniesieniu do zdrowia to wywołanie zmian w tkankach, narządach, np. pod wpływem uderzenia. Tkanką ciała jest zespół komórek o jednakowym charakterze, spełniających w organizmie specyficzne zadania18. Narządem jest część organizmu ludzkiego pełniąca określone funkcje. Każdy narząd człowieka jest zbudowany z tkanek. Odwołując się do definicji urazu, można stwierdzić, iż uszkodzenie narządu będzie także związane ze zmianami w tkankach, z których jest on zbudowany. Zatem uszkodzenie narządu ciała powinno być także traktowane jako wystąpienie zmian anatomicznych w tkankach. Wobec tego uszkodzenie ciała w definicji urazu należałoby określać jako zmiany w tkankach, które jest określeniem szerszym. Moim zdaniem byłoby to wystarczające stwierdzenie. Przedstawione uwagi prowadzą do wniosku, iż spójnik „lub” w definicji urazu pełni funkcję alternatywy, więc uszkodzenie narządu lub tylko tkanki ciała jest urazem.


Ponadto wydaje się, iż uszkodzenie tkanek ciała lub narządów człowieka w pojęciu urazu należy rozumieć rozszerzająco, a więc jako wszelkie zmiany w organizmie - nie tylko te o charakterze anatomicznym, ale także te, które wywołały zaburzenia czynnościowe organizmu, w tym psychiczne. Takie stanowisko pozwala wyróżnić uraz fizyczny i psychiczny. Uzasadnieniem takiego poglądu jest także wykładnia funkcjonalna definicji urazu, który powinien obejmować wszelkie zmiany w stanie zdrowia wywołujące upośledzenie czynności organizmu i powstałe w związku z pracą. Należy zwrócić uwagę, iż urazy psychiczne nie tylko są uwarunkowane organicznie, ale także mają podłoże w procesach zachodzących w psychice człowieka, czyli w procesach o charakterze zaburzeń czynnościowych, takich jak nerwice, depresje, lęki. W orzecznictwie i doktrynie powszechnie przyjmuje się, iż przyczyną zewnętrzną nagłego zdarzenia może być stres o znacznym nasileniu, przeżycia wewnętrzne - zatem skutki wypadku w zakresie psychicznego stanu zdrowia także są uwzględniane19. W związku z tym wydaje się, iż zamiarem ustawodawcy nie było wyłączenie takich okoliczności z nowego ujęcia szkody na osobie w definicji wypadku przy pracy. Przyjmując racjonalność prawodawcy, można by stwierdzić, iż pojęcie urazu należy interpretować szeroko. Zatem urazem są wszelkie zmiany w stanie zdrowia (anatomiczne i czynnościowe), które wpłynęły na funkcjonowanie organizmu i powstały wskutek działania czynnika zewnętrznego20. Jednakże wypada zwrócić uwagę, iż prima facie brzmienie definicji urazu może powodować pewne wątpliwości związane z uznawaniem rozstroju zdrowia za samodzielny skutek nagłego zdarzenia, gdyż zawiera ona uszkodzenie ciała. Wydaje się, że takich nieścisłości dałoby się uniknąć, gdyby w pojęciu urazu zamiast określenia „uszkodzenie tkanek ciała lub narządów człowieka” użyto terminu „uszczerbek na zdrowiu”. W prawie karnym jednoznacznie przyjmuje się, że uszczerbek na zdrowiu obejmuje naruszenie czynności narządu ciała będące następstwem zmian anatomicznych lub rozstrój zdrowia21. Zatem określenie „uszczerbek na zdrowiu” jest rozumiane szerzej od pojęcia uszkodzenie ciała.


3. Pojęcie ciężkiego wypadku przy pracy


W rozważaniach nad definicją urazu należy odnieść się także do pojęcia ciężkiego wypadku przy pracy. Zgodnie z art. 3 ust. 5 WypadkiU ciężki wypadek przy pracy to taki, w wyniku którego nastąpiło ciężkie uszkodzenie ciała, np.: utrata wzroku, słuchu, mowy, zdolności rozrodczej, lub inne uszkodzenie ciała albo rozstrój zdrowia, naruszające podstawowe funkcje organizmu, a także choroba nieuleczalna lub zagrażająca życiu, trwała choroba psychiczna, całkowita lub częściowa niezdolność do pracy w zawodzie albo trwałe, istotne zeszpecenie lub zniekształcenie ciała22. Z wykładni literalnej art. 3 ust. 5 WypadkiU wynika, iż wymienione w nim ciężkie uszkodzenia ciała są traktowane jako następstwa wypadku przy pracy, nie jako cecha tego wypadku, czyli uraz. Pojęcie ciężkiego wypadku przy pracy nie zawiera elementów definicji wypadku przy pracy, tak więc nie da się go określić bez odwołania się do art. 3 ust. 1 WypadkiU. Zatem najpierw powinien być ustalony wypadek przy pracy w rozumieniu art. 3 ust. 1 WypadkiU. Następnie w zależności od charakteru następstw tego zdarzenia, np. wystąpienia ciężkiego uszkodzenia ciała, możliwe będzie zakwalifikowanie go jako ciężkiego wypadku przy pracy. W związku z tym art. 3ust. 5 WypadkiU wprowadza kwalifikowaną postać prawnego pojęcia wypadku przy pracy. Wobec tego WypadkiU przewiduje dwustopniowe uszkodzenie ciała: uraz określony w definicji wypadku przy pracy i ciężkie uszkodzenie ciała w pojęciu ciężkiego wypadku przy pracy.


Z literalnej wykładni art. 3 ust. 5 WypadkiU wynika, iż rozstrój zdrowia może być samodzielnym następstwem wypadku przy pracy. Prowadzi to do wniosku, iż wywołanie przez czynnik zewnętrzny tylko zaburzeń o charakterze czynnościowym, w tym zmian psychicznych, umożliwia kwalifikację takiego zdarzenia jako ciężkiego wypadku przy pracy. Jest to argument także za tym, aby pojęciem urazu obejmować nie tylko zmiany anatomiczne.


Czynnik zewnętrzny a przyczyna zewnętrzna


W myśl art. 2 pkt 13 WypadkiU uszkodzenie tkanek ciała lub narządów człowieka powinno być wywołane działaniem czynnika zewnętrznego. Oznacza to, że uszkodzenie ciała jest skutkiem wystąpienia i wpływu czynnika zewnętrznego. Tego określenia nie należy wiązać z terminem „przyczyna zewnętrzna” z art. 3 ust. 1 WypadkiU, która, jak wynika z definicji wypadku przy pracy, ma wywołać nagłe zdarzenie powodujące uraz lub śmierć. Ustawodawca nie sprecyzował, czy „czynnik zewnętrzny” jest odrębnym pojęciem od „przyczyny zewnętrznej”. W. Sanetra zauważa, iż nie da się w sensie definicyjnym identyfikować „czynnika zewnętrznego” z „przyczyną zewnętrzną”, która stanowi element określający wypadek przy pracy, a nie uraz. Z drugiej strony trudno przyjąć, że „czynnik zewnętrzny” to inny czynnik od „przyczyny zewnętrznej”23. W literaturze na gruncie poprzedniego stanu prawnego można zauważyć, iż zamiennie stosowano określenia „przyczyna zewnętrzna”, „czynnik zewnętrzny”, nie różnicując ich znaczeniowo24. Wprowadzenie terminu „czynnik zewnętrzny” powoduje pewne nieścisłości. Powstaje pytanie, dlaczego prawodawca użył jeszcze innego określenia, jakim jest „czynnik zewnętrzny”, w pojęciu urazu, który z kolei stanowi element definicji wypadku przy pracy zawierającej termin „przyczyna zewnętrzna”. Rozważenia więc wymaga, czy określenie „czynnik zewnętrzny” można identyfikować z „przyczyną zewnętrzną”.


W pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę na różnice w zakresie tych pojęć. Przez „czynnik” należy rozumieć jedną z przyczyn działających i wywołujących skutek. Natomiast termin „przyczyna” stanowi czynnik wywołujący dane zjawisko, zdarzenie jako swój skutek25. Przedstawione pojęcia prowadzą do wniosku, iż ich znaczenie jest zróżnicowane. Rola „czynnika” sprowadza się do wywołania określonego skutku, którym może być np. uszkodzenie ciała. Natomiast następstwem działania „przyczyny” jest spowodowanie zdarzenia. Oznacza to, że treść znaczeniowa pojęcia „czynnik” obejmuje przyczynę i skutek, natomiast zakres określenia „przyczyna” jest węższy, bowiem zawiera on przyczynę i zdarzenie, które jest jej skutkiem.


Inną różnicą jest to, że przyczyna zewnętrzna stanowi element charakteryzujący definicję wypadku przy pracy. Owa przyczyna ma wywołać nagłe zdarzenie pozostające w związku z pracą i powodujące uraz lub śmierć. Natomiast czynnik zewnętrzny cechuje pojęcie urazu i skutkiem jego działania jest uszkodzenie ciała. Należy podnieść, iż określenie przyczyny zewnętrznej może obejmować szerszy zakres okoliczności niż ustalenie czynnika zewnętrznego. Przykładem może być zdarzenie, które wywołane zostało przyczyną zewnętrzną, jaką jest dopuszczenie pracownika do pracy w razie przeciwwskazań do jej wykonywania. Natomiast czynnikiem zewnętrznym będzie uderzenie się wskutek nieprawidłowej obsługi maszyny. W przedstawionej sytuacji przyczyna zewnętrzna doprowadziła do powstania zdarzenia, a czynnik zewnętrzny bezpośrednio spowodował uszkodzenie ciała. Inaczej tę kwestię ujęła I. Jędrasik-Jankowska, stwierdzając, iż uszkodzenie ciała będzie wynikiem bezpośredniego działania przyczyny zewnętrznej26. Moim zdaniem założenie to będzie prawdziwe, jeżeli rodzaj przyczyny zewnętrznej będzie taki sam jak ustalony czynnik zewnętrzny. Poza tym identyfikowanie czynnika zewnętrznego z przyczyną zewnętrzną jest uproszczeniem zbyt dużym i niemającym uzasadnienia w brzmieniu przepisów.


Należy zauważyć, iż określenia: „czynnik” i „przyczyna” wyróżnia wspólna cecha, jaką jest charakter zewnętrzny. Z uwagi na brak ustawowego zdefiniowania pojęcia przyczyny zewnętrznej jej rozumienie kształtowało się w orzecznictwie i doktrynie, które w tym zakresie są bardzo bogate27. Reguły oceny zewnętrznego charakteru przyczyny są już ugruntowane i można je odnieść do określenia „czynnika zewnętrznego”. Prowadzi to do wniosku, iż cechy przyczyny zewnętrznej powinny być także stosowane do określania czynnika zewnętrznego. Wobec tego kryteria ustalania zewnętrznego charakteru przyczyny i czynnika będą wspólne. Niekiedy też określenie czynnika i przyczyny może się pokrywać - dzieje się tak wówczas, gdy zostanie ustalony ten sam katalog okoliczności zdarzenia. Nadmienię, iż podobnie jak przyczyny także czynniki zewnętrzne możemy podzielić na fizyczne i psychiczne. Wydaje się, że taką decydującą cechą różnicującą oba pojęcia jest to, iż przyczyna zewnętrzna ma spowodować nagłe zdarzenie, a czynnik zewnętrzny ma doprowadzić do wywołania uszkodzenia ciała.


Reasumując, należy stwierdzić, iż terminy „przyczyna” i „czynnik” mają inne znaczenie, dlatego też ustawodawca słusznie wprowadził to rozróżnienie. Tak więc ogólnie taką regulację trzeba ocenić pozytywnie. Moim zdaniem ustalenie, które okoliczności mogą być zakwalifikowane jako przyczyna zewnętrzna albo czynnik zewnętrzny, jest uzależnione od rodzaju następstw powstałych wskutek ich działania. Przyczyna zewnętrzna ma wywołać nagłe zdarzenie, a działanie czynnika powinno doprowadzić do uszkodzenia ciała. Wydaje się, iż będzie to szczególnie pomocne w sytuacjach, kiedy występują przyczyny związane z pracą o charakterze psychicznym, np. stres, przeżycia wewnętrzne lub przyczyny o charakterze mieszanym: zewnętrzne i wewnętrzne. Może to ułatwić rozstrzyganie o tym, które z przyczyn, czynników doprowadziły np. do zawału serca. Z drugiej strony, gdy występują np. przyczyny mieszane, mogą być także pewne trudności z ustaleniem, która z nich wpłynęła tylko na wywołanie zdarzenia lub na powstanie szkody na osobie. W świetle obecnej definicji wypadku przy pracy poza ustaleniem samej szkody na osobie należy wskazać także czynniki, które bezpośrednio ją wywołały. W tym kontekście sformułowane pojęcie wypadku przy pracy należy uznać za bardziej rygorystyczne od poprzedniej regulacji.


Tryb ustalania urazu


Zgodnie z § 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 28.7.1998 r.28 okoliczności i przyczyny wypadków przy pracy ustala zespół powypadkowy, który powinien stwierdzić, czy zgłoszone zdarzenie odpowiada ustawowym kryteriom pojęcia wypadku przy pracy. W celu określenia kwalifikacji danego zdarzenia zespół powinien przesłuchać poszkodowanego, świadków wypadku, zasięgnąć opinii lekarza, zebrać inne dowody dotyczące wypadku (§ 6 ust. 1 rozporządzenia). W związku z tym to zespół powypadkowy ma obowiązek ustalić, czy nastąpiło uszkodzenie tkanek ciała lub narządów człowieka będące skutkiem nagłego zdarzenia wywołanego przyczyną zewnętrzną, pozostającego w związku z pracą. Ponadto powinien on sporządzić protokół powypadkowy, w którym ocenia rodzaj i umiejscowienie urazu (pkt 6 protokołu powypadkowego29). Dokonanie takich ustaleń wiąże się z oceną medyczną zmian w stanie zdrowia ubezpieczonego, a więc z koniecznością posiadania specjalistycznej wiedzy. Tymczasem w składzie zespołu powypadkowego nie ma lekarza30, zatem jego członkowie przy określaniu urazu powinni kierować się oceną medyczną przedstawioną w zaświadczeniu lekarskim.


Z analizy protokołu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy wynika, iż nie zawiera on rubryki dotyczącej wskazania rodzaju czynnika zewnętrznego, o którym mowa w definicji urazu. Dokument ten wskazuje na określenie m.in. okoliczności, przyczyny wypadku, jego skutków, a w odniesieniu do oceny urazu zostały wskazane tylko dwa kryteria: rodzaj i umiejscowienie urazu. Może to prowadzić do wniosku, iż zespół powypadkowy nie jest zobowiązany do ustalenia czynnika zewnętrznego, a jedynie wskazuje przyczyny nagłego zdarzenia. Może to także spowodować, iż ustawowe rozróżnienie na czynnik zewnętrzny i przyczynę zewnętrzną w praktyce nie będzie stosowane. Jedynie ze względu na rodzaj danych przyczyn przy określaniu przyczyny zewnętrznej nagłego zdarzenia terminy „przyczyna zewnętrzna”, „czynnik zewnętrzny” mogą być stosowane zamiennie.


Wnioski


Uraz obok przesłanki związku z pracą jest elementem pojęcia wypadku przy pracy zdefiniowanym ustawowo. Pozostałe przesłanki, jak nagłość i przyczyna zewnętrzna, były kształtowane przez doktrynę i judykaturę, które nie przyjmowały dosłownego ich brzmienia, ale w drodze wykładni prawa znacznie rozszerzały ich znaczenie. Słusznie ustawodawca podszedł do kwestii urazu, bowiem to pojęcie, jak wyżej wykazałam, ma kilka synonimów. Wprowadzając termin „uraz”, przypisał mu określone znaczenie. Należy to uznać za trafne posunięcie, pozwalające uniknąć wieloznaczności w zakresie pojęcia szkody na osobie na gruncie WypadkiU. Szkoda na osobie jest pojęciem zbiorczym dla wielu różnych uszczerbków dotyczących organizmu człowieka, podczas gdy WypadkliU wymienia tylko dwie jej postacie, jak uszkodzenie tkanek ciała lub narządów człowieka i śmierć. Wprowadzając do definicji wypadku przy pracy pojęcia „uraz” i „śmierć”, prawodawca expressis verbis określił szkody na osobie, których zaistnienie jest jedną z przesłanek stwierdzenia wypadku przy pracy. Inaczej mówiąc, WypadkiU zawiera autonomiczne określenia szkód na osobie, czyli doznanie urazu lub wystąpienie śmierci ubezpieczonego. Zatem stosowanie terminu „szkoda na osobie” w ubezpieczeniu wypadkowym może być dosyć mylące, bowiem WypadkiU przewiduje w tym zakresie własną terminologię. Tym samym zespół powypadkowy, aby stwierdzić istnienie wypadku przy pracy, powinien ustalić uraz lub zgon ubezpieczonego. W ten sposób ustawodawca uzupełnił definicję wypadku przy pracy o element szkody na osobie, zbliżając się do określenia go jako zdarzenia losowego, czyli faktu nieszczęśliwego dla człowieka, zagrażającego jego życiu lub zdrowiu, charakteryzującego się niepewnością co do jego nastąpienia.


W mojej ocenie na określenie urazu nie ma wpływu zawarte w definicji wypadku przy pracy stwierdzenie, iż nagłe zdarzenie powoduje uraz lub śmierć, podczas gdy w pojęciu urazu uszkodzenie ciała jest wywołane czynnikiem zewnętrznym. Owo sformułowanie należy traktować jako niefortunny zabieg legislacyjny, bowiem faktycznie takie cechy, jak nagłość, przyczyna zewnętrzna, związek z pracą, uraz lub śmierć, określają to ustawowe zdarzenie. Każda z tych przesłanek ma ustalone znaczenie. Zgodnie z przedstawionymi już rozważaniami trzeba podkreślić, iż wystąpienie zmian o charakterze anatomicznym lub czynnościowym powinno być kwalifikowane jako doznanie urazu. W związku z tym równorzędnie należy traktować takie skutki nagłego zdarzenia, jak uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia.


Należy podkreślić, iż stwierdzenie urazu stanowi tylko element definicji wypadku przy pracy i nie jest wystarczającą przesłanką uzyskania prawa do świadczeń wypadkowych, które przysługują, gdy zostanie stwierdzony u ubezpieczonego stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu lub niezdolność do pracy.




*


Komentarze

Wyświetlanie Sortowanie
Brak oznaczenia
Autor: goska_c
| Data: 04.12.11, 14:41

Artykuł przydatny, ale nie ma oznaczonych przypisów i podanych źródeł, które zostały wykorzystane


Tylko zalogowani użytkownicy mogą komentować. Zarejestruj lub zaloguj się
Bezpłatne Szkolenia BHP dla pracowników przez internet


Studia BHP w wakacje 2014 Też przez Internet


Centrum Matematyki


Centrum Studiów Podyplomowych Kraków


Cookies pliki

Na naszych stronach  są wykorzystywane pliki cookies. Stosujemy je w celach zapewnienia maksymalnej wygody użytkowników. Użytkownik ma możliwość samodzielnej zmiany ustawień dotyczących cookies w swojej przeglądarce internetowej.  Jeżeli wyrażasz zgodę na zapisywanie informacji zawartej w cookies kliknij w Zamknij. Jeżeli nie wyrażasz zgody - zmień ustawienia swojej przeglądarki.

KATALOG SZKOLEŃ


Jak Lato to Lato z Salezjanami

.


Kodeksy Pracy -Karny -Cywilny


Kategorie


Ostatnie artykuły


POZWOLENIA ZINTEGROWANE-HANDEL CO2


Polecamy ebooki



BHP-EKSPERT WARSZAWA 03-808 Warszawa ul.Mińska 25 p.317 "BHP-EKSPERT KRAKÓW" 31-752 KRAKÓW, UL.Mrozowa 6 UWAGA adres do korespondencji Korespondencję "pocztą tradycyjną" proszę przesyłać tylko na krakowski adres: "BHP-EKSPERT" 30-969 KRAKÓW 28 skrytka pocztowa nr 73

NIP 678-140-93-12 bhpekspert@gmail.com Kraków (12)394-58-21 Warszawa tel(22)389-79-87 faks (22)730-87-44 lub
tel.kom.(0)501-700-846
Tworzenie strony: 1.11845588684 sekund.